Wednesday, May 20, 2015

အီဘိုလာေရာဂါ

ဆရာ အီဘိုလာျဖစ္ရင္ ကုသလို့ရပါသလား၊ေပ်ာက္ကင္းနိုင္လား၊ကာကြယ္ေဆးေကာ ရွိပါသလား ဆရာ။ အီဘိုလာေဆးအေၾကာင္းကို အနည္းအက်ဥး္ေလာက္ ရွင္းျပေပးပါလားခင္ဗ်ာ။

အီဘိုလာေရာဂါသည္ေတြမွာ သံုးတဲ့ေဆးေတြရွိပါတယ္။ ZMapp လို႕ေခၚပါတယ္။ အေမရိကားFDA က အီဘိုလာအတြက္ အသိအမွတ္ျပဳထားတဲ့ေဆးနွစ္မ်ိဳး ရွိပါတယ္။တခုက ZMappေဆးျဖစ္ျပီး ေနာက္တခုက TKM-Ebola ဆိုတဲ့ေဆးျဖစ္တယ္။ အေနာက္အာဖရိကမွာ
အီဘိုလာျဖစ္ေတာ့ ကာကြယ္ေဆးေရာ၊ကုသေဆးပါ မရွိဘူး။ အရင္ကလည္း ျဖစ္ခဲ့ဖူးေပမယ့္ တခါမွလူဒီေလာက္အမ်ားၾကီးေသေအာင္ မျဖစ္ခဲ့ဖူးဘူး။ တကယ္ခံစားရသူေတြကေတာ့ ဆင္းရဲတဲ့နိုင္ငံေတြမွာမို႕ ကူညီမယ့္သူလည္း မရွိရံုမက ေဆးဝါးေတြ စမ္းသပ္ျပီး ထိထိေရာက္ေရာက္ ကုသေပးမဲ့သူမရိွရတာဟာ ဆင္းရဲတဲ့ အာဖရိကတိုင္းျပည္ေတြမွာ ကပ္ေရာဂါျဖစ္လို႕သာဆိုျပီး အေမရိကားနဲ႕ အေနာက္နိုင္ငံေတြက တာဝန္ရွိသူေတြကို စကားနာထိုးပါတယ္။ စကားလံုးေတြက ထိေရာက္ဟန္တူပါတယ္။ သိပ္မၾကာခင္ လူေတြမွာ မစမ္းသပ္ရေသးပဲ trialအဆင့္မွာရွိတဲ့ေဆးဝါးကို ေရာဂါကူးစက္ခံရသူေတြ ေပးၾကည့္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ကေတာ့ သက္သာလာတယ္။ ဒါလည္း မျပစ္မကင္းျပန္ဘူး။ ဆင္းရဲသူေတြျဖစ္လို႕ အာနိသင္ေရေရရာရာမသိေသးတဲ့ ေဆးဝါးကို စမ္းသပ္သံုးစြဲတာျဖစ္တယ္လို႕ ေဝဖန္ၾကျပန္တယ္။ အာနိသင္နဲ႕ စိတ္ခ်ရမႈ မသိေသးတဲ့ ေဆးဝါးတခုကို ေရာဂါေဝဒနာသည္ေတြမွာ အသံုးျပဳတာ ဆရာဝန္က်င့္ဝတ္ ethic နဲ႕ မညီညြတ္ဖူးလို႕ ရံႈ႕ခ်တယ္။ေလာကသံုးပါးေနထိုင္ရသူေတြခမ်ာ အျပစ္နဲ႕မလြတ္နိုင္ျပန္ပါဘူး။ လက္ေတြ႕က်က်ေျပာရရင္ ကုသနိုင္ဖြယ္ရွိတဲ့ ေဆးဝါးလမ္းစရွိလာတာကို ဝမ္းသာရမွာပါ။ ရုတ္တရက္ မထင္မွတ္မွတ္ဘဲ အေသအေပ်ာက္ မ်ားလာတဲ့ေရာဂါကို ခ်က္ခ်င္းကုသဖို့ဆိုတာ လြယ္ကူတဲ့အလုပ္ မဟုတ္ဘူး။ ျဖစ္ရင္ ေသမယ့္ရာႏႈန္းမ်ားတဲ့ေရာဂါတခုမွာ ေနာက္ဆက္တြဲမသိလို့ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းျပခ်က္တခုတည္းနဲ႕ ေဆးဝါးေတြမေပးဘဲ ဒီအတိုင္း အစေတးခံရမယ္ဆိုတာက ဆရာဝန္က်င့္ဝတ္နဲ႕ ကိုက္ညီတယ္ေပါ့။ တခါတရံ ethic ဆိုတဲ့ စကားလံုး၊စကားက်ယ္ေတြကို လူနာအက်ိဳးေရွးရႈျပီး လစ္လ်ဴရႈသင့္ရင္ ရႈရမွာပဲ။ အခုရက္ပိုင္းအတြင္းကို သတင္းေတြအရ ေသဆံုးသူေပါင္း ၁၀၀၀ေက်ာ္(တခ်ိဳ႕ကလည္း ၂၀၀၀)ေက်ာ္ျပီလို႕ ဆိုပါတယ္။ 
အာဖရိကမွာ အီဘိုလာျဖစ္ေတာ့ ေဆးေတြအမ်ိဳးမ်ိဳးစမ္းသပ္ထုတ္လုပ္ပါတယ္။ 
ZMapp ဆိုတဲ့ေဆးကို စမ္းသပ္ တီထြင္နိုင္ခဲ့တယ္။ ကုမၸဏီက Mapp Biopharmaceutical ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီကုမၸဏီတခုတည္းေတာ့ မဟုတ္ေသးဘူး။အေမရိကန္အစိုးရနဲ႕ တျခားအဖြဲ႕အစည္းေတြ ပူးေပါင္းျပီးမွ ထြက္ေပၚလာတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီထဲမွာ ကေနဒါ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးဌာန(PHAC)၊Leafbioနဲ႕ Defyrus စတဲ့အဖြဲ႕အစည္းေတြလည္း ပါတယ္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ အေမရိကားဥပေဒအရ လူေတြမွာ မစမ္းသပ္ရေသးပဲ စမ္းသပ္အဆင့္ရွိ ေဆးဝါးေတြကို ခြင့္ျပဳေလ့မရွိပါဘူး။ သို႕ေသာ္ အေရးတၾကီး လိုအပ္တဲ့ ဖ်ားနာ လူနာမ်ိဳးမွာေတာ့ သံုးစြဲဖို႕ ခြင့္ေပးထားတယ္။ 
အီလိုလာမွာသံုးတဲ့ ZMapp ဆိုတဲ့ေဆးက ထူးထူးျခားျခားမဟုတ္ပါ။ ေဆးရဲ႕သေဘာတရားကေတာ့ အင္တီေဘာ္ဒီသေဘာ ခုခံအားသြင္းျပီး တိုက္ဖ်က္တာမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ ZMappထဲမွာ monoclonal antibody အီဘိုလာကို ခုခံတိုက္ဖ်က္တဲ့ အင္တီေဘာ္ဒီ သုံးမ်ိဳးပါတယ္။ monoclonal antibodyသုံးမ်ိဳးကို genetic engineering နည္းပညာနဲ႕ ေပါင္းစပ္ထုတ္လုပ္ထားတယ္။ MB-003က ရတဲ့ c13C6 နဲ႕ ZMAbက ရတဲ့ c2G4 c4G7 အေျခခံအစိတ္အပိုင္းသံုးခုကို စနစ္တက် ေပါင္းစပ္လိုက္တယ္။ သေဘာက ေသြးထဲဝင္ေရာက္လာတဲ့ ပိုးရဲ႕ အင္တီဂ်င္(antigen)နဲ႕ လူနာကိုယ္ထဲသြင္းထားတဲ့ ေဆးဝါး အင္တီေဘာ္ဒီ(antibody)တို႕ ေပါင္းဖက္ေက်ပ်က္သြားေစဖို႕ ျဖစ္ပါတယ္။ 
ပထမဆံုးအေနနဲ့ ZMapp ေဆးကို ေရာဂါပိုးကူးစက္ခံရတဲ့ က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းတဦးျဖစ္တဲ့ Kent Brantly မွာ စမ္းသပ္ၾကည့္ပါတယ္။ အီဘိုလာေၾကာင့္ ဖ်ားျပီး ၉ရက္အၾကာမွာ ဒီေဆးကိုေပးၾကည့္တဲ့အခါ အေျခအေနတိုးတက္လာတယ္။ ဒီေဆးမေပးခင္က အီဘိုလာကို ခံနိုင္တဲ့ အသက္(၁၄)နွစ္သားရဲ႕ ေသြးလည္း သြင္းခဲ့ဖူးတယ္။ တျခားအီဘိုလာ ကူးစက္ခံရတဲ့ သူတဦးျဖစ္ျပီး သူနဲ႕အတူလုပ္တဲ့ Nancy ကိုလည္း ဒီေဆးေပးၾကည့္တဲ့အခါ သက္သာလာတယ္။ ေဆးေပးျပီး အေမရိကန္နိုင္ငံကို ျပန္ေခၚသြားျပီး အီဘိုလာအထူးကုေဆးရံုမွာ ေသေသခ်ာခ်ာ ကုသပါတယ္။ သိပ္မၾကာခင္ သက္သာသြားလို႕ ၾသဂုတ္လ ၂၁ရက္မွာ ေဆးရံုကဆင္းတယ္။ သိပ္မၾကာခင္ အသက္ ၇၀ေက်ာ္ ခရစ္ယာန္ ဘုန္းေတာ္ၾကီးျဖစ္တဲ့ Miguelမွာ ေရာဂါကူးစက္ခံရပါတယ္။ အဆိုပါဘုန္းေတာ္ၾကီးကေတာ့ ကံမေကာင္းပါ။ ZMapp ေဆးေပးျပီး ၂ရက္အၾကာမွာ ဆံုးပါးသြားတယ္။ ေနာက္ကံဆိုးသူတေယာက္ ကေတာ့ လိုက္ေဘးရီးယားေဆးရံုက ဆရာဝန္ တဦးျဖစ္တဲ့ Abraham Borborျဖစ္ပါတယ္။ ZMapp ေဆးေပးေပမယ့္ သက္သာမလာဘဲ ထပ္ဆံုးသြားတယ္။ ဒီေနရာမွာ ေဆးကမေကာင္းလို့လားဆိုတာ ဒြိဟပြားစရာပါ။ ဒါေပမယ့္ ေဆးကိုခ်ည္းအျပစ္တင္ေနတာလည္း ရာႏႈန္းျပည့္ မမွန္ေသးဘူး။ လူနာရဲ႕ ခုခံအား၊ေရာဂါပိုး ပ်ံ႕ပြားမႈေတြကိုပါ ထည့္သြင္းစဥ္းစားရပါတယ္။  ဒီပိုးမွမဟုတ္ပါဘူး။ ဗုိင္းရပ္စ္ပိုး ကူးစက္ခံရတဲ့ တျခားေရာဂါေတြမွာလည္း ရာႏႈန္းျပည့္ ယံုၾကည္ စိတ္ခ်ရတဲ့ေဆးဆိုတာ မရွိပါဘူး။ ေဆးက အထိေရာက္ၾကီးမဟုတ္ေပမယ့္ သက္သာသူေတြလည္း ရွိတာ အားတက္စရာအခ်က္ပါ။ အေကာင္းဖက္ကေတြးရင္ ေဆးရဲ့အာနိသင္က မဆိုးလွပါ။ ဒါေပမယ့္ အခ်ိန္ယူျပီး ဆက္လက္ေလ့လာဖို့ေတာ့ လိုပါေနေသးတယ္။ လူ႕အသက္ကယ္ဖို႕ ေဆးေတြ လံုလံုေလာက္ေလာက္ျဖစ္ဖို႕ အေရးေပၚ လိုအပ္ေနပါတယ္။ လူေတြမွာ မစမ္းသပ္ရေသးလို႕ ဆိုတာ ေဘးဖယ္ထား၊ေသဆံုးမယ့္သူေတြကေတာ့ ေလ့လာ စမ္းသပ္မႈေတြ ျပီးဆံုးတဲ့အခ်ိန္ထိ ထိုင္ေစာင့္ေနၾကမွာ မဟုတ္ပါ။ 

ေဘးထိုင္ဘုေျပာ လူ႕သေဘာျဖစ္လို႕ မေထာင္းသာပါ။က်င့္ဝတ္ခ်ိဳးေဖာက္တယ္ဆိုတာမ်ိဳး ေဘးခ်ိတ္ထားသင့္ရင္ ထားရမွာပါပဲ။ တခါတရံ လူ့အသက္ထက္ ဂုဏ္သိကၡာေတြ၊က်င့္ဝတ္ဆိုတာေတြကမ်ား ပိုအေရးပါေနလို့လား မဆီမဆိုင္ ေတြးမိတယ္။ ဘယ္သူပဲျဖစ္ျဖစ္ ေရနစ္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ေကာက္ရုိးတမွ်င္ကိုေတာ့ ေမွ်ာ္လင့္မိၾကမွာပါပဲ။ ဝါးကူထိုးသူေတြကိုေတာ့  ေမးၾကည့္ခ်င္မိတယ္။ ဟုိလိုလည္း မလုပ္နဲ႕၊ဒီလိုလဲ မလုပ္နဲ႕ဆိုေတာ့ ဘယ္လိုမ်ားလုပ္ရင္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္မလဲဆိုတ့့ဲ ေမးခြန္းေလးတခုတည္းပါ။ 
ေဒါက္တာ ေအးမင္းထူး
၁၀.၉.၁၄

No comments:

Post a Comment